PUKA MEKA KAIMAHI TAITAMARIKI

KI TE MEA KĀORE ANŌ KIA 15 TŌ PAKEKE KĀORE KOE E ĀHEI TE MAHI I ĒTAHI WĀHI MAHI

Me whai tō kaitukumahi i ngā tikanga katoa ka taea ki te tiaki, mehemea kāore anō kia 15 tō pakeke, kia kaua koe e mahi i tētahi wāhi o tōna wāhi mahi:

• E takatūria ana, e hangā ana rānei he taonga hei hoko:
• E mahia ana te hanga whakatūranga:
• E mahia ana te poro rākau, te tua rākau rānei:
• E mahia ana i taua wāhi tētahi atu mahi tērā pea e whara ai koe.

Kāore he pānga o tēnei ki te mahi koe i ngā wā katoa i rō tari, i tētahi wāhi rānei ka whakamahia anake hei hoko taonga.

KI TE MEA KĀORE I TE 15 TAU TŌ PAKEKE E KORE E WHAKAAETIA KIA MAHI KOE I TĒTAHI MAHI E WHARA AI PEA KOE

Me whai tō kaitukumahi i ngā tikanga katoa ka taea ki te tiaki kāore e hiahiatia kia hiki koe i tētahi taumaha, e mahi rānei i tētahi mahi tērā e pā kino pea ki tō hauora. I ētahi wā ko tō kaitukumahi kei te mōhio pai ki ngā mea e whara ai koe, kāore rānei. I ētahi atu wā ia, ko koe tēnā ka mōhio rawa ki tēnei.

Kia maumahara, me whakamutu te mahi i tētahi mea e whakaaro nā koe kāore e haumaru mōu, mō ētahi atu rānei. Uia tō rangatira mahi, tō kaitukumahi rānei, otirā kaua e tīmata anō kia mōhio rā anō koe kei te haumaru tō mahi.

KI TE MEA KĀORE I TE 15 TAU TŌ PAKEKE E KORE E WHAKAAETIA KIA WHAKAMAHI MĪHINI KOE

Me whai tō kaitukumahi i ngā tikanga katoa ka taea ki te tiaki kia kaua koe e whakamahi mīhini, e āwhina rānei ki te whakamahi mīhini. Kei roto i tēnei ko te whakamahinga, ko te horoinga rānei i tētahi taonga mahi, tētahi taputapu rānei he mīhini te pūkaha.

KI TE MEA KĀORE I TE 15 TAU TŌ PAKEKE E KORE E WHAKAAETIA KIA TARAIWA E KOE TĒTAHI TARAKIHANA ME ĒTAHI ATU MOMO WAKA MĪHINI, KIA EKEA RĀNEI

Me whai tō kaitukumahi i ngā tikanga katoa ka taea ki te tiaki, ki te mea kāore i te 15 tau tō pakeke, kia kaua koe i a koe i te wāhi mahi:

• e taraiwa i tētahi waka mīhini;
• e eke rānei ki tētahi waka mīhini ina tō ana, ina whakamaua ana rānei ki tētahi mea;
• e eke rānei ki tētahi mea e tōia ana, e whakamaua ana rānei ki tētahi waka mīhini. Mā te kupu “waka mīhini” e kōrero ana tātou mō tētahi tarakihana, mō tētahi mīhini mahi whai pūrere hoki e haere ana mā tōna ake pūkaha, ehara i te motokā, te taraka, te motopaika, te mīhini rānei e 700 manokaramu heke iho te taumaha.

E tū ana he aweretanga mō ngā taitamariki 12 tau neke atu te pakeke e mahi ana hei kaikirimana ahuwhenua, he mea e tuku ana i a koe kia taraiwa, kia eke tarakihana rānei, ki te mea anake kua whakaakona rawatia koe, kei te whakaakona rānei.

KI TE MEA KĀORE I TE 16 TAU TŌ PAKEKE E KORE E WHAKAAETIA KIA MAHI KOE I WAENGANUI PŌ

Ki te mea kāore i te 16 tau tō pakeke, e kore koe e whakaaetia kia mahi i waenganui i ngā haora o te 10 i te pō o tētahi rā me te 6 i te ata ao ake. Me tiaki tō kaitukumahi kia kaua rawa koe e pēnā, engari ki te hāngai tēnei ki tētahi pukapuka tikanga mahi e tū ana, he mea kua oti te whakaae. Me kōrero koe ki tō kaitukumahi, ki te Tari Mahi rānei mō tētahi pukapuka tikanga mahi.

NGĀ TAITAMARIKI E MAHI ANA HEI KAIKIRIMANA

Atu i te 1 Paengawhāwhā 2009, ka pā ēnei whakaritenga ki ngā taitamariki e mahi kirimana ana. Ki te tonongia koe kia mahi hei kaikirimana, kia kōrerotia tahitia tēnei me tētahi pakeke, me te Tari Mahi hoki/rānei.

KA AUKATIA HOKI HE MANUHIRI

E ngā taitamariki kāore anō kia 15 te pakeke, e kore koutou e whakaaetia ki tētahi wāhi mahi ina

• E takatūria ana, e hangā ana rānei he taonga hei hoko
• E mahia ana te hanga whakatūranga
• E mahia ana te poro rākau, te tua rākau rānei
• E mahia ana i taua wāhi tētahi atu mahi tērā e whara ai pea koe.

Kāore he pānga o tēnei ina –

• kei ngā wāhi koe e putaputa mai ana te iwi whānui
• kei raro koe i te tirotirohanga tika tonu o tētahi pakeke
• kei te tari koe, kei tētahi wāhi rānei e whakamahia ana mō te hoko taonga anake.

Ko ngā manuhiri taitamariki kāore anō kia 15 te pakeke, e kore e whakaaetia ki te taraiwa, ki te eke tarakihana rānei, ngā momo waka mīhini rānei pērā i te waka hiki. E tū ana he aweretanga mō te mahi ahuwhenua, mō ngā taitamariki 12 tau neke ake te pakeke e tuku ana i a koe ki te taraiwa, ki te eke tarakihana rānei, ki te mea anake kua whakaakona rawatia koe, kei te whakaakona rānei.

Ki te ruarua koe mō tētahi o ō motika i te wāhi mahi, haere ki www.dol.govt.nz, waea rānei ki te Tari Mahi i 0800 20 90 20.

Hei aratohu noa ēnei pārongo, ā, tērā pea kāore e tika mō ngā āhuatanga mahi katoa. Kaua e whakamahia hei whakakapinga mō te tohutohu a te rōia, mō te tohutohu tautōhito rānei.

ISBN 978-0-478-28173-6

Kia mōhio ki ō motika!